Teksten

“Over smaken valt niet te twisten.”

Het is een uitspraak die ik vaak hoor tijdens gesprekken over kunst. Ze is niet helemaal onwaar, maar vaak beëindigt ze precies het gesprek dat eigenlijk nog moet beginnen. Natuurlijk is smaak persoonlijk. Iedereen wordt door andere beelden geraakt. Maar misschien is smaak niet het einde van een gesprek, maar juist het begin ervan. Wanneer iemand zegt: “Dit vind ik mooi,” ben ik eigenlijk nieuwsgieriger naar een andere vraag: Waarom raakt dit werk je? Of misschien nog interessanter: Waarom doet het je helemaal niets?

Onlangs had ik in de galerij een boeiend gesprek over detectiesystemen, gezichtsherkenning en artificiële intelligentie. We spraken over camera's die emoties proberen te herkennen, algoritmen die het gedrag voorspellen en systemen die steeds beter lijken te begrijpen wie wij zijn.

Vaak begin ik heel associatief aan een schilderij. Een kleur roept spontaan een andere kleur op, een lijn verandert de ruimte, een vorm verschijnt en verdwijnt weer tijdens het schilderproces. Pas achteraf merk ik dat het schilderij mij ergens naartoe heeft gebracht.

Een droom kan ons de hele dag achtervolgen zonder dat we hem kunnen uitleggen. Een onverwachte kleur in een landschap kan ons plots ontroeren. Soms voelen we dat iets betekenisvol is, terwijl woorden tekortschieten. Misschien herkennen we niet de betekenis van een beeld. Misschien herkennen we een bepaalde aanwezigheid. Dat is een gedachte die me al jaren bezighoudt. Ik probeer geen mysterie te schilderen. Ik probeer een ruimte te maken waarin het mysterie zich kan aandienen.

Soms vragen mensen mij wat mijn schilderijen precies voorstellen. Die vraag begrijp ik.

Wanneer we een gezicht zien, denken we vaak dat we naar iemands identiteit kijken. Alsof een gezicht uitdrukking geeft aan een innerlijk, onveranderlijk zelf. Waarschijnlijk is het tegenovergestelde waar. Een gezicht is niet de plaats waar onze identiteit begint, maar waar talloze invloeden elkaar ontmoeten.

Ik heb me vaak afgevraagd waarom het gezicht zo hardnekkig in mijn werk terugkeert. Niet omdat ik portretten wil maken. Integendeel. Steeds opnieuw probeer ik juist van het portret weg te bewegen. Toch verschijnt het telkens opnieuw. Misschien omdat een gezicht de plaats is waar de mens en de wereld elkaar ontmoeten.

Caprice wil ruimte beschermen voor wat niet onmiddellijk meetbaar of verklaarbaar is.

Sommige dingen beïnvloeden ons het meest omdat we ze nauwelijks opmerken. We herkennen een gezicht, een gebouw of een voorwerp omdat het een duidelijke vorm heeft. Maar de krachten die onze aandacht, verlangens en gewoontes sturen, zijn vaak veel moeilijker zichtbaar te maken.

Een schilderij ontstaat voor mij niet vanuit een idee dat ik wil illustreren. Het begint meestal met een gevoel, een vraag of een ervaring die zich nog niet volledig laat benoemen. Iets dat aandacht vraagt zonder dat ik precies weet waarom.

Caprice ontstond vanuit een eenvoudig verlangen: ruimte maken voor kunst die ons even uit het dagelijkse haalt.

Ik voel me niet werkelijk aanwezig wanneer ik meer informatie verzamel. Ook niet wanneer ik alles begrijp.

Een gedachte uit het taoïsme blijft mij achtervolgen: "Leer de vorm, maar zoek het vormloze."

Het sublieme is voor mij niet zozeer iets groots of overweldigends. Het is eerder een ervaring waarin betekenis ontstaat zonder zich volledig vast te leggen.

De wakkere droom is geen droom. Ze begint wanneer het vertrouwde zijn vanzelfsprekendheid verliest. Wanneer iets niet langer volledig klopt. Wanneer een beeld begint te barsten.

Misschien omdat het belangrijkste zich niet altijd laat benoemen.

We proberen de wereld te begrijpen via woorden, beelden en begrippen. We geven dingen een naam zodat we ze kunnen herkennen en plaatsen. Toch blijven sommige ervaringen zich aan die beweging onttrekken. Ze raken ons. Maar we weten niet precies waarom. Ze lijken betekenis te dragen zonder dat die betekenis volledig zichtbaar wordt.

Het dagelijkse leven wordt steeds sneller. We worden voortdurend omringd door informatie, berichten, beelden, adviezen en verwachtingen. Er lijkt altijd iets te zijn dat onze aandacht vraagt. We moeten efficiënter worden, gezonder leven, betere keuzes maken en voortdurend beschikbaar blijven.

Ik wantrouw beelden die zichzelf volledig verklaren. Misschien omdat een werkelijkheid die volledig verklaard is mij doet denken aan een zwart gat. Alles wordt erin opgezogen. Er blijft geen ruimte meer over voor twijfel, verwondering of ontdekking.

Lang werd het sublieme verbonden met de natuur. Met bergen, stormen, oceanen en woestijnen. Plaatsen waar de mens geconfronteerd werd met iets dat groter was dan zichzelf. Iets dat tegelijkertijd angst opwekte en aantrok.

Jaren geleden had ik in Afrika een ervaring die mij tot vandaag is bijgebleven. Het was geen spectaculaire gebeurtenis. Er gebeurde niets wat zich eenvoudig laat navertellen. Toch voelde ik dat ik in aanraking kwam met iets wat groter was dan mezelf.